Yıldırımdan korunma sistemleri kurulurken sıkça duyulan ama tam olarak bilinmeyen bir kavram vardır: IEC 62305. Pek çok firma bu standardı yalnızca bir etiket olarak kullanır. Oysa IEC 62305, bir yıldırımdan korunmanın gerçekten işe yarayıp yaramayacağını belirleyen temel mühendislik çerçevesidir.
IEC 62305, Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından yayımlanan ve yapıların yıldırımdan korunmasına ilişkin uluslararası standarttır. Türkiye'de TS EN 62305 adıyla benimsenmiş olup yasal ve teknik açıdan bağlayıcı niteliktedir.
Standart dört ana bölümden oluşur:
Bölüm 1 — Genel Prensipler: Yıldırımın fiziksel özellikleri ve korunma sistemlerinin genel ilkeleri.
Bölüm 2 — Risk Yönetimi: Bir yapı için yıldırım riskinin hesaplanması. Bu bölüm, korunma sistemine ihtiyaç olup olmadığını ve hangi düzeyde korunma gerektiğini belirler.
Bölüm 3 — Yapıların Fiziksel Hasarı ve Hayati Tehlike: Dış yıldırımlık sistemi, topraklama ve eşpotansiyel bağlantı gereksinimleri.
Bölüm 4 — Yapı İçindeki Elektrik ve Elektronik Sistemler: İç yıldırımlık, parafudr ve aşırı gerilim koruması gereksinimleri.
LPL I — En yüksek koruma: Patlayıcı depolama tesisleri, petrokimya tesisleri, nükleer yapılar, kritik askeri altyapı. Yıldırımların yüzde doksanyedisine karşı koruma sağlar.
LPL II — Yüksek koruma: Hastaneler, veri merkezleri, büyük endüstriyel tesisler.
LPL III — Orta koruma: Konutlar, ofis binaları, ticari yapılar.
LPL IV — Temel koruma: Risk analizi sonucunda düşük tehlike sınıfına giren yapılar.
Hangi seviyenin uygulanacağına keyfi olarak karar verilemez. Standart, bu kararın risk analizi hesaplamalarıyla belirlenmesini zorunlu kılar.
IEC 62305'in en kritik katkısı risk analizi zorunluluğudur. Standart öncesinde paratoner kurulumu çoğunlukla sezgisel yapılırdı: büyük bina büyük paratoner, küçük bina küçük paratoner. Bu yaklaşım hem yetersiz korumalara hem de gereksiz maliyetlere yol açıyordu.
IEC 62305 ile birlikte yapının konumu, yüksekliği, kullanım amacı, içindeki sistemlerin değeri, bölgenin yıldırım yoğunluğu ve kabul edilebilir risk eşiği gibi faktörler matematiksel formüllerle hesaplanır.
Türkiye'de yıldırımdan korunma sistemleri TS EN 62305 standardına tabi tutulmaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın iş güvenliği mevzuatı kapsamında belirli yapı türleri için bu standarda uygun kurulum ve periyodik denetim zorunludur.
Standarda uygun kurulmayan ve denetlenmeyen sistemler, iş kazası veya yangın durumunda hukuki sorumluluk doğurabilir.
Yalnızca paratoner montajı yapmak IEC 62305 uyumluluğu anlamına gelmez. Gerçek uyumluluk şunları kapsar: risk analizi ve koruma seviyesi belirlenmesi, doğru sistem tasarımı ve bileşen seçimi, standartlara uygun montaj ve döşeme, toprak direnci ölçümü ve doğrulaması, teknik uygunluk raporu düzenlenmesi ve periyodik bakım planının oluşturulması.
GESCO olarak her projede bu adımların tamamını uyguluyoruz. Teslim ettiğimiz her sistemin yanında IEC 62305 kapsamında hazırlanmış teknik rapor sunuyoruz.